Tatbikat usulleri

Volta döşeme

Çelik putreller arasına tuğlanın kavis oluşturacak biçimde örülmesi, taşıyıcı durumu ve statik projeye göre.

açıklıkkavisKaplamaŞapKireç harçlı dolguKilit tuğlasıÇelik putrelTuğla kemerKâgir duvarKemer merkeziMuhammer Engin

Not: kesit şematiktir. Açıklık, kavis ve tuğla sırası yapının kendi ölçüsünden ve onaylı statik projeden gelir.

Tatbikat usulleri
Nerede karşımıza çıkar

Kâgir yapının kat döşemesinde

Volta döşeme, çelik putrellerin arasının tuğlayla kavis yapacak biçimde örülmesiyle kurulan bir döşeme sistemidir. En sık kat döşemelerinde ve merdiven sahanlıklarında karşımıza çıkar.

Tuğla, aradaki açıklığı düz geçmez: küçük bir tonoz gibi yay çizerek yükü putrellere aktarır.

Sökülmesi gereken bir voltada önce mevcut kurgu belgelenir: putrellerin aralığı, kavisin yüksekliği, tuğlanın dizilişi ve harcın cinsi kayda geçer. Yeniden örme bu kayda ve statik projeye göre yapılır.

Putrellerde korozyon varsa müdahale kararı statik değerlendirmeye bağlıdır. Taşıyıcıya dokunan hiçbir karar sahada tek başına alınmaz.

Beşik tonozu ve onu takviye eden kemerleri gösteren 1856 tarihli gravür: kesit ve perspektif
Kemerin yükü aktarma ilkesi volta döşemede de aynıdır. Levha beşik tonozun takviye kemerlerini gösterir.E. Viollet-le-Duc, Dictionnaire raisonné de l'architecture française, 1856 · kamu malı
Kayda geçen hususlar

İşin sırrı ölçüde değil, kayıtta

Aşağıdaki maddeler bu teknikte hangi kararların nereden geldiğini gösterir. Karışım oranı, dayanım ve süre bilerek yazılmıyor: bunlar yapıya özeldir ve analizle onaylı projeden gelir.

  1. Mevcut kurgunun sökümden önce belgelenmesi
  2. Putrel aralığı ve kavis yüksekliğinin korunması
  3. Statik projeye bağlı müdahale kararı
  4. Özgün tuğla ölçüsüne yakın malzeme
Sahadan

Bir voltanın örülüşü

Kareler Safir Restorasyon'un kendi saha arşivinden. Sıra, işin sırası: putrellerin arası örülür, üstü doldurulur, alt yüzü temizlenir.

Usta, çelik putrellerin arasına ilk tuğla sırasını diziyor, yanında kesilmiş tuğlalar duruyor
ÖrgüPutrellerin arasına ilk tuğla sırası
Usta diz üstünde, harç kovasıyla putrel arasındaki tuğlayı kavis verecek biçimde yerleştiriyor
ÖrgüTuğlanın kavis vererek dizilmesi
Üstten görünüş: putrel araları sırayla tuğlayla kapanıyor, bir açıklık henüz boş
ÖrgüAçıklıkların sırayla kapanması
Putrel araları baştan sona tuğlayla örülmüş döşemenin üstten görünüşü
ÖrgüÖrgü tamamlandığında üst yüz
Örgünün üstüne dolgu serilirken çekilmiş kare
DolguÜst dolgunun serilmesi
Putrelin kenarı ile üst dolgunun birleşim yerinin yakın planı
DolguPutrel ile dolgunun birleştiği yer
Dolgusu tamamlanmış döşemenin üstü, putreller yüzeyde ızgara gibi okunuyor
DolguDolgu bittiğinde döşemenin üstü
Alttan görünüş: putrellerin arasında tuğlanın çizdiği kavis
Alt yüzAynı döşemenin alt yüzü
Usta, tamamlanan voltanın alt yüzünü fırçayla temizliyor
Alt yüzAlt yüzün temizlenmesi
Sıvası tamamlanmış volta döşemenin alttan görünüşü, putreller kavislerin arasında okunuyor
TamamlandıSıvası yapılmış döşeme
Seyahatname

Aynı usul, başka diyarlarda

Aşağıdaki kareler Safir Restorasyon'a ait değil. Kirişlerin arasını tuğlayla kavis vererek örme fikri yalnız bizim yapılarımıza mahsus değil: başka ülkelerde başka adlarla, aynı mantıkla kurulmuş. Kareler kamuya açık arşivlerden; her birinin künyesi altında duruyor.

1890 tarihli bir Alman atölyesinin tavanı: çelik kirişlerin arası tuğlayla kavis verilerek örülmüş
Almanya

Aynı döşemenin Almancası

1890 tarihli bir atölyenin tavanı. Kirişlerin arası tuğlayla kavis verilerek örülmüş. Almancada bu döşemenin adı Kappendecke.

Fotoğraf: Schlesinger · kamu malı · Wikimedia Commons
Valensiya'da bir dağ evinin tavanı: kirişlerin arasında ince tuğlayla örülmüş küçük tonozlar
İspanya

Valensiya'da bir dağ evi

Aynı yapım mantığı İspanya'da bovedilla tabicada adıyla yaşıyor: kirişlerin arası ince tuğlayla, kalıp kurulmadan örülüyor.

Fotoğraf: Barandat · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
1889 tarihli inşaat fotoğrafı: Boston Halk Kütüphanesi'nin giriş holünde ahşap kalıp üstüne sıra sıra tuğla örülüyor
Amerika · 1889

Bir kütüphane inşaatı

10 Temmuz 1889. Boston Halk Kütüphanesi'nin giriş holünde tonoz, ahşap kalıbın üstüne sıra sıra tuğla dizilerek kuruluyor. Kare, inşaatın kendi ilerleme defterinden.

Fotoğraf: Edward F. Stevens · Boston Public Library · kamu malı
New York City Hall metro istasyonunun tuğla tonozlu tavanı ve peronu
Amerika

Yer altında bir istasyon

New York'un 1904'te açılan City Hall istasyonu. Kemer burada yalnız yükü taşımıyor, mekânın yüzeyini de kuruyor.

Fotoğraf: HAER · Library of Congress · kamu malı
Diğer usuller
Evvelâ keşif

Yapıya sormadan cevap verilmez

Bu usulün gerekip gerekmediğini yüzeyin kendisi söyler. Bir kare fotoğraf gönderin, yerinde bakalım.