Tatbikat usulleri

Ahşap çatı onarımı

Taşıyıcıların sökülüp yenilenmesi ve özgün kurgusuna göre yeniden kurulması.

açıklıksaçakDikmeKiremit ve çıtaMakas koluAlt başlıkKâgir duvarMesnet geçmesiAhşap tabanMuhammer Engin

Not: kesit şematiktir. Ölçü ve birleşimler yapının kurgusundan ve onaylı projeden gelir.

Tatbikat usulleri
Nerede karşımıza çıkar

Çatı taşıyıcısında, saçakta ve iç tavanda

Ahşap çatı, yapının en çok yıpranan bölümüdür: su alan bir çatı altındaki her şeyi de götürür. Devralınan yapılarda çoğu zaman örtü gitmiş, taşıyıcılar açıkta kalmış olur.

Sökülmesi gereken bir çatıda önce mevcut kurgu belgelenir: makasların açıklığı, aşık ve mertek düzeni, birleşim biçimleri ve saçak çıkması kayda geçer. Yenisi bu kayda ve onaylı projeye göre kurulur.

Değişmesi gereken ahşap, kesitine ve cinsine yakın olanla değiştirilir. Sağlam kalan parça yenisiyle karıştırılmaz. Hangisinin sonradan konduğu raporda görünür.

Örtü serilmeden önce taşıyıcı tamamlanır ve su yalıtımı yapılır. Kiremit, çatının kendi eğimine ve özgün dizilişine göre yerleştirilir.

Ahşap çatı makasında payandaların ve destek parçalarının makas koluyla birleşimini gösteren gravür: perspektif görünüş
Ahşap çatıda yük, parçaların kendisinde değil birleştikleri yerde durur. Levha payandanın makas koluna ve aşığa nasıl geçtiğini gösterir.E. Viollet-le-Duc, Dictionnaire raisonné de l'architecture française, «Charpente» maddesi, fig. 16 · kamu malı
Kayda geçen hususlar

İşin sırrı ölçüde değil, kayıtta

Aşağıdaki maddeler bu teknikte hangi kararların nereden geldiğini gösterir. Karışım oranı, dayanım ve süre bilerek yazılmıyor: bunlar yapıya özeldir ve analizle onaylı projeden gelir.

  1. Mevcut kurgunun sökümden önce belgelenmesi
  2. Kesit ve cinste özgüne yakın ahşap
  3. Sonradan konan parçanın raporda gösterilmesi
  4. Örtüden önce taşıyıcının tamamlanması
Sahadan

Bir çatının yeniden kuruluşu

Kareler Safir Restorasyon'un kendi saha arşivinden. Sıra, işin sırası: yapı örtüsüz devralınır, taşıyıcı yeniden kurulur, örtü serilir.

Çatı örtüsü sökülmüş yapı, taşıyıcılar ve pencere boşlukları açıkta
Devralınan hâlÖrtüsü gitmiş çatı taşıyıcıları
Cephe duvarının ardında görünen, örtüsüz kalmış ahşap çatı iskeleti
Devralınan hâlCephenin ardındaki açık çatı
İskele üstünde ahşap çatı taşıyıcılarının yerine konması
TaşıyıcıYeni taşıyıcının kurulması
Alttan görünüş: ahşap makaslar ve üstlerine çakılan çıta sırası
TaşıyıcıAlttan makas ve çıta düzeni
Çatı üstünde iki usta, kiremit altı hazırlığını yapıyor
ÖrtüÖrtü öncesi hazırlık
Usta, çatı eğimi boyunca kiremitleri sıraya diziyor
ÖrtüKiremidin dizilmesi
Kiremit sıraları mahyaya doğru yükselirken çekilmiş kare
ÖrtüSıraların yükselmesi
Tamamlanan ahşap çatının iç mekândan görünüşü
Tamamlandıİç mekândan çatı taşıyıcısı
Ahşap saçak ile çatı taşıyıcısının birleştiği yer
TamamlandıSaçak ve taşıyıcı birleşimi
İç mekânda tamamlanmış ahşap tavanın alttan görünüşü
TamamlandıAlttan bitmiş ahşap tavan
Seyahatname

Aynı usul, başka diyarlarda

Aşağıdaki kareler Safir Restorasyon'a ait değil. Bir çatıyı ayakta tutan şey kirişin kalınlığı değil, parçaların birbirine geçme biçimidir. Aynı mesele başka diyarlarda başka adlarla çözülmüş. Kareler onlardan. Kareler kamuya açık arşivlerden; her birinin künyesi altında duruyor.

Cluny Manastırı'nın un ambarının üst katı: kâgir duvarların üstüne oturan, kavisli ahşap makaslardan oluşan uzun bir salon
Fransa · Cluny

Bir ambarın çatısı

Cluny Manastırı'nın un ambarı. Kavisli taşıyıcılar kâgir duvarın üstüne oturuyor ve aynı düzen salon boyunca tekrar ediyor. Açıklık tek bir kalın parçayla değil, tekrar eden bir kurguyla geçilmiş.

Fotoğraf: Benjamin Smith · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Great Barton'da bir kilisenin ahşap çatısı alttan görünüyor: duvardan çıkan kısa konsollar ve üstlerine oturan eğik taşıyıcılar
İngiltere · Great Barton

Gergisiz geçilen açıklık

Kaydına göre 15. yüzyıldan kalma bir çatı. İki duvarı birbirine bağlayan bir alt başlık yok: yük, duvardan çıkan kısa konsollara bindirilerek geçilmiş. İngilizcede bu kurgunun adı hammerbeam.

Fotoğraf: Michael Garlick · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Bitonto'da bir katedralin ana nefinin ahşap makasları: örtülmeden bırakılmış, üzeri boyalı bezemelerle kaplanmış kirişler
İtalya · Bitonto

Taşıyıcı görünür kalınca

Katedralin makasları tavanla örtülmemiş, boyanmış. Ahşap burada yalnız yükü taşımıyor, mekânın yüzeyini de kuruyor. Taşıyıcıyı saklamamak bir tercih.

Fotoğraf: Benjamin Smith · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Beverley Minster'ın tonozunun üstündeki çatı arası: sıra sıra ahşap makaslar ve aralarına sonradan konmuş çelik gergiler
İngiltere · Beverley

Tonozun üstündeki oda

Beverley Minster'ın tonozunun üstü. Ziyaretçinin hiç görmediği yer, taşıyıcının yaşadığı yer. Aradaki çelik gergiler sonradan konmuş: eski kurgu duruyor, takviye görünür bırakılmış.

Fotoğraf: Richard Needham · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Diğer usuller
Evvelâ keşif

Yapıya sormadan cevap verilmez

Bu usulün gerekip gerekmediğini yüzeyin kendisi söyler. Bir kare fotoğraf gönderin, yerinde bakalım.